Aral teńizi – búgingi kúnniń eń áhmiyetli máseleleri jámlengen aymaq. Topıraq, suw, energiya, azıq-awqat, toqımashılıq hám hawa sapası - bul aymaqtı keleshektiń tiri laboratoriyası sıpatında qarawǵa boladı. Ol bizge keleshek áwladlar ushın qanday imkaniyatlar bar ekenligi tuwralı qayta oylap kóriwge járdem beredi.
Biz sizlerge KMRF tapsırması boyınsha Yan Boelen basshılıǵındaǵı 2026-jıldan baslanatuǵın Aral mektebi baǵdarlamasın járiyalap atırǵanımızdan quwanıshlımız.
Íqlım ózgerisi ekosistemalarımız hám bioaymaqlarımızǵa óshpes iz qaldırıp, bizlerdiń óz-ara baylanıslı ekenligimizdi hám bul máseleler ústinde birge islesiwdi qayta kórip shıǵıwımız tiyisligin uyǵarmaqta. Arqa Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan aymaǵı bir waqıtları ullı Aral teńiziniń mákanı bolǵan. Ol Oraylıq Aziyada jaylasqan, derlik XX-ásir dawamında dúnya júzi boyınsha tórtinshi orında turǵan, iri duzlı kól bolǵan. Sońǵı eliw jıl ishinde, kóldiń suwı jedel pát penen qurıp, duzlılıq dárejesi keskin arttı hám qáwipli dárejede sayızlanıp ketti. Bul tiykarınan paxtanı keń kólemde jetistiriw ushın qollanılǵan nadurıs suwǵarıw usıllarınıń nátiyjesinde júz berdi. Bunıń aqıbetinde bioaymaq qaytarıp bolmaytuǵınday ózgeriske ushırap, ekosistema buzıldı, jergilikli xalıqtıń turmısına, aymaqtıń ekologiyası, ekonomikası, mádeniyatı hám xalıqtıń densawlıǵına úlken zıyan keltirdi.
Aral mektebi – bul aymaqqa tán ózgesheliklerdi hám usı ekosistemanıń buzılıwınıń awır aqıbetlerin tolıq túsiniwge tiykarlanǵan pánler aralıq joqarı oqıw baǵdarlaması. Anıq kóz-qarastan kelip shıǵıp, mektep usı jaǵdaylardı ortaq keleshegimiz ushın jańa hám turaqlı nátiyje beriwshi oy-pikirler menen úlgiler jaratıwdıń tiykarı etip belgileydi. Baǵdarlama Qaraqalpaqstannıń hám Ózbekstannıń jergilikli, sonday-aq, xalıqaralıq qatnasıwshılardı bir jerge jıynap, mádeniy hám ekologiyalıq qayta tikleniwge baǵdarlanǵan innovaciyalıq sheshimlerdi izlep tabıwǵa umtıladı. Qaraqalpaqstan aymaǵınıń dástúrlerin, biomádeniy ózgesheliklerin hám ekologiyalıq qıyınshılıqların úyrengen halda, baǵdarlama hár túrli tarawlar arasında úyreniw hám birge islesiw usılların rawajlandırıwǵa xızmet etedi.
Baǵdarlamanıń
Kóz-qarası
Aral mektebi studentlerdi, jergilikli jámáátshiliklerdi hám mápdar táreplerdi birlestirip, úyreniw hám birge islesiwdiń jańa usılların jańasha tárizde qáliplestiredi. Mektep hár jılı belgilengen temalar tiykarında hár bir topardıń jumısın baǵdarlaydı. Metodologiyanıń eń áhmiyetli bólegi – birge islesiw hám aymaqqa tán ózgesheliklerdi úyreniwge tiykarlanǵan. Aral mektebi universitetler hám ilimiy shólkemler menen tıǵız baylanıs ornatıp, hár qıylı jergilikli dóretiwshi shaxslar menen birge islesedi hám jergilikli ekologiyalıq qayta tiklew joybarları menen birgelikte jumıs alıp baradı. Baǵdarlamanıń nátiyjeleri tiykarlı hám anıq bolıp, bul aymaq hám pútkil dúnyanıń keleshegi ushın jańa qatnas jolların usınıs etedi.
Ózbekstanda hár jılı yanvardan iyulge shekem studentlerdiń bir toparı kóp baǵdarlı oqıtıwshılar tarmaǵı menen birgelikte jumıs alıp baradı. Olar tıńlaw, izertlew, baylanıs ornatıw hám tájiriybe jasawǵa tiykarlanǵan pedagogikalıq jantasıwlardan paydalanadı. Hár bir jıllıq baǵdarlama juwmaǵınıń nátiyjeleri Ózbekstanda hám shet ellerde tanıstırıladı, sonday-aq hár jılı hár qıylı xalıqaralıq forumlarda prezentaciya retinde usınıladı.
Aral Mektebi jaña avlod dizayn jäne islep şığarwşıların biriktirip, Özbekstannı keleshaktiñ global laboratoriyası retinde ornattıruwğa maqsat qoyadı. Aral teñizi audanınıñ kontekstinen şığıp, bul təşebbüs regenerativ praksislerdi alğa süredi, jaña üyrenw jäne hamkorlıq yolların stimullaştıradı jäne jerlik bilim, jemiyetler jäne qızıqtırılğan taraptardan üyrenedi.
Aspirantura bağdarlaması jıl sayın 20 qatnaşwşını biriktiredi, är bir qoğamdı barqarorlıq jäne regeneratsiya temaları atrofında ösip baratın global jemiyet jasawğa qosımşa qosa. Dúnıa boyınşa jıl sayın ötkiziletin bağdarlama, jumisqa Milan Design Week 2026 taqdimatı jäne soñınan 2026 jıl oktabırda Aral Mädeniyet Sammitin qosa, Aral Mektebini ekologiyalıq jañılaw jäne barqarorlıq boyınşa bilim alısw üşin global platformağa aylantıradı.
Aral mektebi óziniń toplaǵan bilimleriniń ashıq-aydın bolıwın qáleydi hám olardı tiyisli forumlarda, jeke qatnasıw arqalı hám onlayn túrde, sáwbetlesiw hám ushırasıwlardı xoshametlewshi túrli formatlarda bólisiwdi maqset etedi. Bul úzliksiz bilim almasıw islerinde Mektep ózi jaylasqan aymaqqa sadıqlıǵın bildire otırıp, belsene tárizde xalıqaralıq tarmaqtı jaratadı hám rawajlandıradı. Óziniń dáslepki jıllıq iskerliginen soń (2025-2026-jıllar), Mektep bilim hám maǵlıwmatlar orayı retinde xızmet ete baslaydı.
Tiykarǵı izertlew
temaları
Aral Mektebi Pilot bağdarlamasınıñ birinşi eki teması azıq-tülik jäne suwge bağıttalğan. Bul eki özara bağıttalğan zerttew temaları bizdiñ azıq-tülikti jasaw jäne iste’mal etw tärizimizge, turmısqa jäne dúnya boyınşa biologiyalıq köptegenlikke äser etedi. Biz jaña strategiyalar jasawımız jäne mümkin keleshaklar üşin jaña sistemler dizayn etip prototip jasawımız kerek, ümitti qalıptastırw jäne ilham berw üşin. Bul temalar bir uaqıtta bizdiñ “alibimiz” jäne bastaw nuqtamız bolup, molekulyar därejedin bio-rayon därejesine deyin jaña bioregion jasaytın tolqın ekotizim proyektlerin kiritwge qızmet etedi.
1
Ekologiyalıq sistemalar ózgergende yamasa buzılǵanda, awıl xojalıǵı oǵan beiymlesiwi tiyis. Qaraqalpaqstan aymaǵında qanday turaqlı azıq-awqat sistemaların rawajlandıra alamız?
Nókis qalası hám onıń átirapında jańa agroekologiyalıq usıllar izertlenip, rawajlandırıladı. Bul turaqlı rawajlanıwǵa tiykar bolıp, keleshekte ekologiyalıq qıyınshılıqlarǵa shıdamlı hám ádil jámiyet qáliplesiwine alıp keledi.
2
Insan iskerlikleri sebepli suw puwlanıp ketken aymaqta, bizler turmıs sapasın joqarılatıw ushın, suwdı kúndelikli turmısqa qaytarıwdı qáleymiz. Suw ekosistemasınıń jańa úlgisi retinde, bul baǵdar tábiyattıń eń bahalı baylıǵı bolǵan suwdı saqlap qalıw ushın jańa múmkinshiliklerdi ashadı, sheriklik qatnasıqlardı bekkemleydi hám birge islesiwdiń jańa jolların rawajlandıradı. Suwdı paydalanıwdıń zamanagóy etikalıq qaǵıydaları hám tábiyiy ortalıqqa tiykarlanǵan dizayn principleri arqalı aymaǵımızdıń keleshegi qayta dúziledi.
Baǵdarlamanıń gózlegen
nátiyjeleri
Dizayn prototipleri zerttew jemiyetlerinde jasalğan negizgi temalar men biriktirilgen.
Jarayandı, negizgi zerttew sorawları jäne prototip şeşimlerdi qamtip atqan media-nəşr 2026 jıl içide jariyalanadı.
Birinşi ideyalar 2026 jıl Milan Design Week jäne 2026 jıl Orol Mädeniyet Sammiti kezinde dúnya boyınşa kreatiw jemiyetpen bölisip, prototipler körmesin ötkizw üşin qosımşa madaniy punktler de bolwı mümkin.
Negizgi zerttew näticeleri jäne ideyalar bağdarlama esasında 2026 jıl oktabırda ötkiziletin ekiñşi Orol Mädeniyet Sammiti kezinde körmesin jäne nəşr arqılı bölisip beriledi.
Kim ariza tapsırıwı múmkin
Kóp tártiptirlik bag’darlama Ózbekstan hám shettelden bolǵan jas mamandler ushın arnalg’an. Bul mamandler arxitektura, qalalıq jospárlaw, ortalıq muhit ilimleri, biotexnologiya, klimat boyınsha izertlew, kino, media, shéberlik, dizayn, kompyuter texnologiyaları, áleumettik hám tabiǵiy ilimler hám basqa sóhalarda turli tajribaga iye bolıwı múmkin.
Bag’darlamaga tapsırıwshılardıń joqarǵı bilim diplomı (qaysı da bolsa másele boyınsha) hám keminde 2–3 jıllıq jumıs tájiribesi bolıwı usınıslı.
Tapsırılǵan arızalardı qarap shıǵanda, biz áweldi qásipkerlerdiń óz tajribesin bag’darlamanıń izertlew tárepine hám ágimdaǵı tárepine qalay qollay alıwına nazar awdarımız.
Topar
Gayane Umerova Ózbekstanda mádeniyat sahasın rawajlandırıwǵa ózine arnaǵan.
Ózbekiston Respublikasınıń Prezident Ádimshiliginiń Ijodiy ekonomika hám turizm bóliminiń basşısı hám Ózbekiston Óner hám Mádeniyat Fondınıń (ACDF) tóraıyımı esabında Gayane Umerova eldiń mádeniyat infráqurılımın qurıwdıń aldıńǵı qatarında tur. Onıń enbekleri Ózbekistonniń ónerin, shókerlerin hám mádeniyat mirasını jahanlıq sahnaǵa alıp shıǵıwda. Ázirgi waqıtta ol Toshkenttegi Zamanawiy Óner Ortalıǵın qayta jańǵırtıw hám rawajlandırıw jumısların qadaǵalap atır, bul aymaqtıń jańı mádeniyat ortalıǵına aylanıwı kútilmekte, hám ol Buxara Biennalesiniń (2025 j. 5-sentjabr – 20-nóyabr) komissarı esablanadı.
Ol Birinshi Aral Mádeniyat Sammitin (2025 j. 4–6-aprel) baslap berdi; ataqtı arhitektor Tadao Ando joba etken jańı Ózbekiston Milliy Muzeyiniń qurılısına basshılıq jasap atır hám 2025 j. 30-oktjabrdan – 13-nóyabrǵa shekem Samarqandta ótetuǵın UNESCO Bas konferenciyasıniń 43-sessiyasına basshılıq qılmaqta. 2021 jıldan beri ol Venetsiya Óner hám Arxitektura Biennalesinde Ózbekiston paviloniniń komissarı, hám Ózbekistanniń Osaka 2025 Expoǵa qatnasıwın qadaǵalap kelejatır, bulardan tısqa basqa da mańızlı loyihalardı iske asırıwda.
Ózbekistonniń halqara mádeniyat sahnasında nufuzın kóteriwge sodiq bolǵan Umerova, Ministrler Kabineti qarámaǵındaǵı Ózbekistonniń UNESCO isleri boyınsha Milliy komissiyasınıń tóraıyımı esabında xızmet etedi hám 2025 jıl aprel ayında Fransiyanıń «Óner hám Ádebiyat Ordeni» menen taqdirlangan. Onıń halıqlı xızmetke sodiqlığı, Ózbekstandaǵı mádeniyat sahasında jaslar ushın múmkinshilikler jaratıw hám qoǵamlar hám áwlatlardı birlestiriwshi mádeniy iqtisadiyattı rawajlandırıwǵa baǵıtlǵan.
Jan Boelen – dizayn, arxitektura hám zamanaǵı óner kuratorı. Ol Fransiyanıń Arles qalasındaǵı eksperimental dizayn laboratoriyası – Atelier LUMA’níń badiiy direktorı. Boelen Genk qalasında Ónim dizaynın oqıǵan hám Belgiya, Hasselttaǵı zamanaǵı óner úyi – Z33’niń qurıwshısı hám búrınǵı badiiy direktorı bolǵan. Ol 2020-jılǵa shekem Eyndhovendegi Dizayn Akademiyasinda «Áleumettik dizayn» magistrlik dasturın qurıwshısı bolǵan, 2019–2023-jıllarda bolsa Karlsrue Óner hám Dizayn Universitetiniń rektoru bolǵan. 2014-jılı Sloveniyada, Lublanada ótkizilgen BIO50 dizayn biennaliniń kuratorı bolǵan. 2018-jılı Istanbulda ótkizilgen 4-Dizayn biennaliniń kuratorı hám 2012-jılı Belgiyada Manifesta 9’ní bastap beriwshi bolǵan. Sońǵı ret 2021-jılı Venetsiya Arxitektura Biennalinda Litva pavilonı “Planet of People”’ge kuratorlıq qılǵan.
Jıldar ótip, ol loyihalar hám kórmelewler arqalı tamaşabinderdi kúnlik predmetlerge jańa kózqaras penen qarawǵa shabıt berip kele jatır.
Boelen jaqında Social Matter, Social Design: For Good or Bad, all Design is Social (Valiz, 2020), Muller Van Severen: Dialogue (Walther Koenig, 2021) hám Atelier Luma, Bioregional design practices (Luma, 2023) kitapların redaktorlıq qıldı. Onıń jazıwları dizaynniń kúnlik turmıstagi máni hám ónerlik ámeliyatlar álemdi qandayshılıqta shékildey alatını turalı.
Kseniya – dizayn kuratori hám shıǵarmashılıq strateg bolıp, aylanbalıq innovaciyalar hám regenerativ orın jaratıwǵa nazar audaradı. London Ekonomika mektebi hám Stenford universitetini bitirgen, ol 15 jıldan artıq shıǵarmashılıq basşılıq hám dastur basqarıw tajribasınǵa iye. Basında jurnalist bolǵan Kseniya, birte-bir ózin bilim, dizayn hám jańa texnologiyalar qiyalındaǵı pikirlerge bağıttadı hám London hám NÝÚ-dagı WPP dizayn hám innovaciya praktikalardan birin basqarǵan. Keyinshilik, Design Hotels platformasındaǵı brend basşılığı ona Qoǵam, Áser hám Turaqlılıq máselelerine kóbirek nazar salıwǵa múmkinshilik berdi hám sayaxatta birinshi bolıp Regenerativ orın jaratıw konsepsiyasın islep shıǵıwǵa alıp keldi. Bul konsepsiya álem boyınsha keń tarqalǵan. Turaqlı dizayn praktikalardıń qızıǵıslıǵı onı ózin dizayn studiyasın ashıwǵa jetkerdi, ol áserli hám iqlimge bağıtlangan jobalar hám uyımlar menen kontent, dasturlaw hám qoǵamshılıq sheberlikler boyınsha isleydi. Shuningdek, Kseniya Britaniyadaǵı eng iri iqlim texnologiyaları festivali The Heat kuratori esaplanadı hám Moda, Dizayn hám Arxitektura sákenlerinde aldınǵı bio-dizayn innovaciyaların qollap-quwatlawǵa baǵıttalǵan.
Xudoyorkhon Abdujabborov – Aral Mektebinde joba basqarwshısı, Qaraqalpaqstan boylap ámeliy iske asırılǵan hamkorlıqlar, kórme-kozbalıqlar hám jergilikli sharaýalardı uyıstırıw ushın jawabker. Ol háliqaralıq mádeniy hamkorlıq boyınsha kúpli tásiriy tajrıýbaga iye, hám Qaraqalpaqstan San’at hám Mádeniyetin Dáwilet Dámew Fondu úshin bir neshe mániylik inshaalardı basqarǵan. Olarǵa Parijdagi YuNESKO-da bolǵan “Waqıt arqalı qáraý: Xudaybergen Devonov mrási” kórmesi hám No‘kustagi I.V. Savitskiy atındaǵı Mádeniyet muzeyiniń túrdi kollekciyasın qayta jańartıw kiredi. Bul’dan búrın, ol O‘zbekiston Polsha Elshixanasında hám “El-Yurt Umidi” fondunda diplomatiyalıq hám mádeniy qızmetlerde islewi bolǵan. Ol Qazan Federal Universitetinde Háliqaralıq qatınaslar boyınsha diplom alǵan hám háliqaralıq sirk óneri festiwalınıń lawreatı, O‘zbekiston, Meksika hám AQShda sahnaw tajrıýbasına iye.
Gulnara Joldasbaeva – Qaraqalpaqstanda bolıp ótetugin Aral Mádeniyat Sammitiniń mádeniyat óndiriwshi, pedagog hám jergilikli koordinatorı. Ol ekologiya, múnas, hám zamanaýı ónerdi baylanıstıratuǵın túrli tarawlı is-sharalarni kuraciya etedi. Mektep qúramında ol ónerpazlar, ǵalımlar hám jámiyet agzaların birlestirip, Aral ten’izi krizisin shıǵarmashılıq formatlarda kórsetiwge joldaýshı boladı. BMT-nıń Damu Dásturi (UNDP) menen hamkorlıqta ol Bilim platformasın iske túsirdi, bul platforma az kóriwli jámiyetlerdegi jas qızlar ushın programmalastırıw hám til oqıwın usınıp keledi. Onıń ekologiyalıq bilim beriw hám jergilikli mádeniyat is-árketindegi tásiriy tajribesi ónerlik mazmun menen regionlıq mańizlilik arasında múhim baylanıs bolıp tabıladı.
Siril Zammit – mustaqil keńesşi hám dizayn konsultantı, ómirlik qızmeti Orta Shıǵıs hám Ortalıq Aziyada mádeniy hám shıǵarmashılıq inshaalardı qollawǵa arnalǵan.
Ol Pragadagi Institut Français-ta professional jumısına bastap, keyin Londondagi Fransiya Elşixanasınıń Mádeniyet bóliminde isledi. Sońınan ol Shveytsariyaga köşip, Montreux Jazz Festivaliniń háliqaralıq homiyligini basqarıp, keyin UBS hám HSBC Private Bankta mádeniy homiylik vazifaların atqarıwğa túsken.
2009 jılı Siril BAA-ga köşti, Abu Dhabi Art-tı iske túsirwde mániyli rol atqardı hám Design Days Dubai hamda Dubai Design Week-ni qurdı. Keyin ol Dubai Culture & Arts Authority-da keńesşi bolıp isledi hám sonınan BAA Tashqarı Ister hám Háliqaralıq Hamkorlıq Vazirliginde Jámiyat hám Mádeniy Diplomatiya Ofisinde Mádeniy Isler eksperti boldı.
2022 jılı marttan beri ol Ózbekistan San’at hám Mádeniyetin Rivojlantırw Fondına keńes berip keledi. 2023 jılı ol shuningdek Dubayda L’ÉCOLE Middle East keńesşisi boldı hám AlUla Qirollık Komissiyasına dizayn konsultanti etip tayındaldı. Siril shuningdek, Esquire Middle East jurnalı uchun muntazam dizayn maqolaları jazadı.
Anastasiya Sinitsina – ekologiya humanitar fánları, dizayn hám bilim salasında jumıslap jatqan zerttewshi hám mádeniy konsultant. Qazir ol Italiyanıń Venetsiya shahrında turadı hám háliqaralıq kórmeler menen mádeniy inshaalardı, mısalı, Venetsiya Biennalesindegi Ispaniya (2023) hám Ózbekistan (2022–2025) Milli Pavilyonların basqaradı. Onıń jumıslari ekologiyalıq ózgerister, túraktı kelishek hám óner men bilimniń mádeniy hám fizikalyq landşaftlardı qayta kóruge qátıstı rólın qamtydı.
Anastasiya shuningdek ACDF-niń uzoq merzimlik Aral Mádeniyat Sammiti úshin zerttew hám dasturların basqaradı, bul tashabbus Qaraqalpaqstan hám kén Aral ten’izi regionında biomádeniy túrli bolıw hám ekologiyalıq qayta qurıw ushın arnalǵan.
Mentorlár & Eksperter
Alisher Utemisov xalıqaralıq rawajlanıw hám diplomatiyalıq jumıslarda bay tájiriybege iye, joybarlardı basqarıw, ıqlımǵa shıdamlılıq, turaqlı satıp alıw iskerligi hám ekonomikalıq imkaniyatlardı keńeytiw tarawlarında texnikalıq bilimge iye. Ol Ózbekstanda, ásirese, Aralboyı regionınıń mashqalalı ekologiyalıq jaǵdayında kóp tarawlı rawajlanıw baǵdarlamaların islep shıǵıw hám ámelge asırıwda áhmiyetli tulǵa.
Házirgi waqıtta Alisher Baǵdarlama basqarıwshısı retinde BMShRB-nıń Ózbekstandaǵı wákilxanasında Qaraqalpaqstan Respublikasındaǵı strategiyalıq baslamalardı basqarıp kelmekte. Onıń jumısı «Bir awıl - bir ónim» (OVOP) usılı arqalı ıqlım ózgeriwine shıdamlı turmıs sharayatların jaratıwǵa hám ekologiyalıq qayta tiklewge baǵdarlanǵan iri joybarlardı basqarıwǵa qaratılǵan. Onıń basshılıǵında jámááti «Jıldıń globallıq baslaması» nominaciyasında 2025-jılǵı Procura+Award sıylıǵın jenip alıp, turaqlı mámleketlik satıp alıwlar iskerligi hám shetki aymaqlardaǵı xalıqqa taza suw jetkerip beriw boyınsha joqarı nátiyjeleri ushın sıylıqlandı.
Bul lawazımǵa kelmesten aldın, Alisher BMShRB-nıń ıqlım ózgeriwine shıdamlılıq boyınsha joybarlarında Joybar basqarıwshısı bolıp islegen. Ol jerde suw jetispewshiliginiń tásirin jumsartıw ushın quyash energiyası menen isleytuǵın suwǵarıw hám ıssıxana sisteması sıyaqlı innovaciyalıq awıl xojalıǵı texnologiyaların tabıslı túrde engizgen. Sonday-aq, ol xalıqaralıq sponsorlar hám hákimiyat wákilleri menen birge regionallıq rawajlanıwdı BMSh-nıń Turaqlı rawajlanıw maqsetlerine (TRM) muwapıqlastırıwda áhmiyetli rol atqarǵan.
Elena Kan – jas NNT “KIVA Center” basqarwshısı bolıp, bilim, ta’lim, zerttew, jasaw hám agribiznesni birlestirw arqalı túraktı damwge arnalğan—bul Aral ten’izi regionında birneşe fuqaralıq jámiyet uyımdarının biri.
Tilshunoslıq hám ekologiya salasında bilimge iye bolıp, Elena qishloq jahalığında jer hám su reswrstarın sámeli paydalanuw boyınsha keń tajribe topladı. Onıń qatıswları arasında fermerler hám agriprenyorler arısında alternativ, az reswrstar talab etetin yağlı ekinderdi jasaw hám eksport qılıw bar. Elena shuningdek qorğalğan jerler menen birlesip, tabiiy reswrstarın saqlaw hám ekologiyalıq faollıq arqalı ta’lim hám eko-turizm dasturların jaqsılatadı. Ol shahar hám awıl jerlerinde jaqsı ózgeristerdi iske asıruwge talpınıp, ta’lim hám hamkorlıq arqalı áli ekotizimler hám jamoalardıń bardoshlılığın hám tabiat saqlawga qosımşa jaqsılańıs jasaydı.
Eva Pfannes murakkap hám tez ösip baratın ortamlarda, memlekettik sektor hám madeniyet müşelerimen jumıs istewge shek jaratqan, hám eñ bastısı álemge hám tabiğa jaqsı tasirlerge baǵıtlanğan praktikalıq istewshı hám bas ma’ruzashı. Ol sherigi Sylvain Hartenberg menen Rotterdamming OOZE arxitektorlardı hám urbanistlarni qura alğan. “OOZE innovatsiya, inklyuziya hám integratsiya madeniyetin alğa süredi: radikal sistemasın oylap tabwshılar hám ijra etwshiler, hech kimni ortta qoldırmaydigan hám jańalıq kiristirwshiler” (Henk Ovink, 2025).
Eva shahar strategiyaları, kók-jashil infrastruktura hám tabiğa hám madeniyet boyınsha iqlim öziwlerin yumshatıw hám unga moslashtırw boyınsha banktalıq konseptlerge ixtisaslanğan.
Gollandiyanıń “Water as Leverage” programması boyınsha ol Chennai shahrında CITY OF 1000 TANKS alyansını basqaradı, shahar boıla su balans modelin jasap, suge eń inkluziyalı, sámeli hám iqtisadıy paydalanıwdi qamtamasız etedi. Braziliya uchun shahar aylanuw sistemasın Água Carioca Barqaror Damw Holcim mukofatına sazovor bolgan. Xalıqaralıq Arxitektura Biennalesi Rotterdam (IABR) da hamkura hám bas dizayner sifatinda Eva hám onıń komandası jańalıq energiya ötkizw modelin jasap, jamiyat mulkshiligini, kóp darajalı paydalardı hám amaldı orındaw ramkaların ustuvor etken.
Mishel Skelsgaard Sörensen – ijtimaıy-iqtsadı geograf, siyasiy keńes beriwshi hám loyihani basqarıwshı, agroekologiyalıq özgertiwlerge kúshli nazar qaratadı. Ol geografiya boyınsha magistr dárájesine iye bolıp, ijtimaıy-iqtsadı özgertiwler boyınsha máxsuslastırılǵan. Házirde Daniyanıń ekologiyalıq GO(NGO) “Rådet for Grøn Omstilling” (Green Transition Denmark)-da azıq-awat siyasatı boyınsha keńesshi bolup isleydi.
Onıń professional tájiriybesi birneshe mamlákatlarda izertlew, keńes beriwi hám redaktorlıq jumıslardı qamtiydı. Shóyley-aq, ol uzaqlawshı azıq-awat mádeniyatin, jergilikli bilimlerdi hám transformaciyalıq híkáyálawdi úyreniwge arnalǵan birneshe platformanıń hammúasisi (mısalı, The Preserve Journal, Entangled Landscapes, KOMPOST Studio).
Aral Mektep baǵdarlamasına Mishel jergilikli hám fermerlerge tayangan özgertiwge, awıl landshaftların qayta tiklew hám jańa háyat beriwge, túráqlı awıl shańarshılıq praktikalari hám jergilikli jamaa’larniń dárejetin kóteriwge kúshli sadoqatın ákeledi.
Aral mektebi pilot baǵdarlamasınıń sońǵı tańlap alınǵan qatnasıwshıları
Ózbekstan / Qaraqalpaqstan
GIS hám RS boyınsha ilimiy xızmetker hám qánige. Ilimiy qızıǵıwshılıqları topıraqtıń shorlanıwın baqlaw hám bahalawǵa, jerlerdiń buzılıw dinamikasın keńislik-waqıtlıq analizi hám RS maǵlıwmatların awıl xojalıǵı hám ekologiya ushın qollanıwǵa baǵdarlanǵan.
Ózbekstan / Qaraqalpaqstan
Ózbekstanlı, Nókiste jasawshı ekologiyalıq baqlaw, qorshaǵan ortalıqqa tásirdi bahalaw hám pánleraralıq mádeniy-ekologiyalıq joybarlar boyınsha tájiriybeli ekolog qánige hám biologiyalıq hár túrlilik boyınsha izertlewshi.
AQSH
Lyla Amini – awǵan-amerikalı jas qánige hám ámeliyatshı bolıp, onıń Tájikstandaǵı jumısı ıqlım ózgeriwine shıdamlı awıl xojalıǵı hám tábiyattı qorǵaw, ata-babalar bilimleri, ekologiya, tuqımlar, diaspora hám kóshiwdiń bir-birine tásirin qamtıydı.
Ózbekstan / Qaraqalpaqstan
Ózbekstanlı, tiykarǵı qánigeligi lingvist, bilimdi bahalaw qánigeligi boyınsha magistrant.
Hindistan
Hindistanda jaylasqan interaktiv media xudojnigi hám fotogrammetrist, zamanagóy 3D quralları járdeminde mádeniy tásir jaratıw maqsetinde jergilikli bilim sistemalarınan paydalanıp isleydi.
Ózbekstan / Qaraqalpaqstan
Ózbekstanlı, Nókiste jasaydı, Qaraqalpaqstan awıl xojalıǵı hám agrotexnologiyalar institutınıń assistenti, turaqlı awıl xojalıǵı hám azıq-awqat qáwipsizligi tarawında bilim alǵan.
Ózbekstan / Qaraqalpaqstan
Ózbekstanlı, nókisli arxitektor, Rim qalasında arxitektura hám qalalardı jańalaw fakultetin tamamlaǵan, qurǵaq aymaqlarda ıqlımǵa beyimlesiwshi joybarlaw hám qorshaǵan ortalıqqa beyimlesiw boyınsha qánige.
Ózbekstan / Qaraqalpaqstan
Qaraqalpaqstan awıl xojalıǵı institutında "Toǵay xojalıǵı" qánigeligi boyınsha ekinshi kurs doktorantı. Biologiya boyınsha bakalavr hám ekologiya boyınsha magistr dárejesine iye, Qaraqalpaqstan xalqınıń mádeniyatı hám dástúrleri menen baylanıslı tereń mánisli sheshimlerge qızıǵadı.
Ózbekstan / Qaraqalpaqstan
Nókisli MBA studenti, eki iri jergilikli baslama – Agrobiznesti rawajlandırıw iskerligi hám Bilimlendiriw ushın azıq-awqat hám balalar awqatlanıwı xalıqaralıq baǵdarlaması boyınsha tájiriybege iye. Bul jumıslar menen bir qatarda, awıl xojalıǵı maqsetleri ushın biogumus jaratıwshısı bolıp esaplanadı.
Malayziya
Evey Kwong – ónermenshilik, kritikalıq izertlewler hám ekologiyalıq pikirlew sheńberinde jumıs alıp baratuǵın dizayn izertlewshisi. Malayziyada tuwılǵan, házirgi waqıtta Berlin qalasında jasap atır, óz jumısında orın hám ámeliyatqa súyenip, ulıwma landshaftlar tárepinen qáliplesken insanıy hám insanıy emes jámiyetshilikler arasındaǵı baylanıstırıwshı buwın retinde ónermenshilikti paydalanadı.
Avstraliya
Avstraliyanıń Melburn qalasında jasawshı Elis Maxar azıq-awqat sisteması qorǵawshısı, aspaz hám jámiyetlik isbilermen bolıp, ol Avstraliya hám Aziya-Tınısh okeanı aymaǵında azıq-awqat qáwipsizligi, qayta tikleniwshi awıl xojalıǵı, ıqlımǵa baylanıslı hám ekologiyalıq ózgerislerge jámiyetlik juwaplar boyınsha jumıs alıp baratuǵın "Corner Store Network" kompaniyasınıń tiykarın salıwshısı hám bas direktorı.
Meksika
Martina Manterola – Meksikada jasaytuǵın mádeniyat ámeliyatshısı. Onıń isleri azıq-awqat, ekologiya hám feminizm máselelerine sın kóz-qarastan qarap, dástúrli pikir hám ierarxiyalarǵa qarsı shıǵadı.
Avstraliya
Jess Nikitina-Li túpkilikli avstraliyalı hám sol jerde jasaytuǵın izertlewshi, kóp tarmaqli media xudojnigi hám prodyuseri. Antropologiya tarawında bilim alǵan Jess óz jumısında jámiyetlik izertlewler, kórkem-óner hám jámiyetshilikler menen birge islesiwdi birlestiredi.
Qazaqstan
Texnologiya, bilimlendiriw hám zamanagóy kórkem-óner tarawlarında isleytuǵın injener, izertlewshi, maǵlıwmatlar ilimpazı hám oqıtıwshı. Onıń tájiriybesi aerokosmoslıq injenerlik, baǵdarlama támiynatı, kartografiya hám qalalıq maǵlıwmatlar analizin óz ishine aladı. Onıń ilimiy qızıǵıwshılıqları Oraylıq Aziya, bilimlendiriw hám planetalıq kólemdegi quramalı máselelerge pánleraralıq jantasıwǵa baǵdarlanǵan.
Ózbekstan / Qaraqalpaqstan
Nókiste tuwılǵan, Tashkentte oqıǵan, qánigeligi geofizik, Qaraqalpaqstan tábiyiy ilimler ilimiy-izertlew institutında ekologiya baǵdarında PhD izertlewshi.
Ózbekstan / Qaraqalpaqstan
Ekonomika boyınsha magistr dárejesine iye, mámleketlik qarjı hám turaqlı rawajlanıw qánigeligi, Aral teńizi ápatshılıǵı zonasında jaylasqan Qońırattan shıqqan. Turaqlı rawajlanıw, ekologiyanı qayta tiklew, jámiyetshilik tiykarındaǵı sheshimlerge, sonday-aq, ekonomikalıq siyasat, qorshaǵan ortalıqtı tiklew hám Aralboyı keleshegi ushın bilimlendiriwdi baylanıstırıwshı joybarlarǵa qızıǵadı.
Qazaqstan
Oraylıq Aziyanıń Alma-ata qalasında jasaydı, burın qarjı boyınsha oqıǵan, házirgi waqıtta tábiyat penen baylanısın qayta ornatıp atırǵan xudojnik.
Ózbekstan
Ózbekstannıń Tashkent qalasında tuwılǵan. Suw ortalıǵı jankúyeri, xalıqaralıq qatnasıqlar hám mámleketlik basqarıw boyınsha tájiriybege iye.
Germaniya
Berlinde jasawshı dizayner hám izertlewshi, jaqtılıq hám quyash processlerinen paydalanıp, ekologiyalıq keleshekti izertleydi.
Qıtay
Arqa Qıtaydan shıqqan, Gobi shańı hám samalında ósken. Qurǵaq jerlerdiń ekologiyalıq tariyxı hám mádeniy kórinislerin izertleytuǵın izertlewshi hám dizayner.
Niderlandiya
Bilimi boyınsha biologiyalıq injener, ámeliyatta dóretiwshi texnolog; sistemalı fatalizmdi joq etiw quralı retinde biodizaynǵa qánigelesip, úmitli keleshek úlgilerin jaratıw menen shuǵıllanadı.
AQSH
Robert – Vena universitetiniń aspirantı, insan hám suw qatnasıqları antropologiyasın úyrenbekte. Ol Dúnya júzilik Aralboyı Qayırqomlıq Shólkemi menen birgelikte Qaraqalpaqstanda suwdıń turaqlılıǵın támiyinlew hám jaslar arasında úgit-násiyat jumısların alıp barıw boyınsha joybarlarda islegen.
KMRF haqqında
Aral mektebi Ózbekstan Kórkem-óner hám mádeniyattı rawajlandırıw fondınıń (KMRF) baslaması bolıp tabıladı.
Ózbekstan kórkem-óner hám mádeniyattı rawajlandırıw fondı (KMRF) Ózbekstannıń mádeniy miyrası, kórkem-óneri hám mádeniyatın saqlaw, járiyalaw hám qollap-quwatlaw menen shuǵıllanadı. Ózbekstannıń mádeniy rawajlanıwında jetekshi orındı iyelegen KMRF, elimizdiń mádeniy ekosistemasın rawajlandırıwǵa, dóretiwshilik ekonomikanı alǵa ilgeriletiwge hám jergilikli, regionallıq hám global dárejede qánigelerge múmkinshilikler jaratıwǵa umtıladı. KMRF mádeniyat hám mádeniy miyrastıń jámiyetti qáliplestiriwde, jámáátshiliklerdi birlestiriwde, áwladlar arasında kópir bolıwda hám mádeniyatlar aralıq baylanıslardı ornatıwda úlken áhmiyetke iye ekenligine isenedi.
KMRF Tashkentte Dóretiwshilik ekonomikası boyınsha jáhán konferenciyasınıń (WCCE) tórtinshi basqıshın (2024-jıl, 2-4 oktyabr) tabıslı ótkerdi hám Qaraqalpaqstannıń Nókis qalasında birinshi Aral mádeniyatı sammitine (2025-jıl, 4-6 aprel) basshılıq etti. Sonday-aq, Ózbekstannıń Yaponiyada ótkerilgen “Ekspo-2025 Osaka, Kansay” kórgizbesine (2025-jıl, aprel-oktyabr) qatnasıwın, Tashkenttegi zamanagóy kórkem-óner orayınıń jańalanıwın, Tadao Ando tárepinen jobalastırılǵan jańa Mámleketlik kórkem-óner muzeyiniń qurılısın hám Ullı gercog Romanov sarayın qayta tiklew jumısların ámelge asırdı. KMRF qala modernistlik arxitekturasın hújjetlestiriw hám qorǵawǵa baǵdarlanǵan “Tashkent Modernizmi. XX/XXI” atı menen dawam etip atırǵan izertlew joybarın basladı. Bul joybar sheńberinde, “Rizzoli New York” hám “Lars Müller Publishers” baspaxanalarınıń sherikliginde eki áhmiyetli kitap jarıq kórdi. Buxarada KMRF 2025-jıldıń sentyabr ayında birinshi Buxara biennalyesin ótkermekshi. Sonday-aq, KMRF Samarqandta bolıp ótetuǵın YUNESKOnıń Ulıwma Konferenciyasınıń 43-sessiyasına mezbanlıq etedi (30-oktyabr – 13-noyabr, 2025-jıl).
Búgingi kúnge kelip, KMRF óziniń 17 mámlekette shólkemlestirgen ataqlı kórgizbeleri arqalı 3,5 millionnan artıq qatnasıwshılardı jıynay aldı: Luvrdan hám Parijdegi Arab Dúnyası Institutınan baslap Florenciyadaǵı Uffizi galereyasına shekem, Londondaǵı Britaniya Muzeyinen Pekindegi Saray Muzeyine shekem. Evropa, Aziya hám Persiya qoltıǵında tanıstırılǵan joybarlar, sonday-aq 40tan aslam xalıqaralıq muzeyler hám mádeniy institutlar menen birge islesiw jumıslarınıń arqasında, Fond dúnyanıń eń abıraylı mádeniy arenalarında Ózbekstan hawazın hám waqıyaların jańlatpaqta.
